VREUGDEVUREN

VREUGDEVUREN

Geschreven op 22-06-2020
Guy Devos


Op 23 juni, de vooravond van de feestdag van patroonheilige San Juan, staat Tenerife in brand. Overal in las cumbres en op las playas stijgt rook omhoog, alle kleurentinten tussen wit en zwart reiken naar de hemel. Op de stranden maakt men propere vuren, om het aangenaam te houden. Het feest van San Juan wordt aangestoken, La noche de San Juan of La Vispera de San Juan zijn de feestelijkheden op de vooravond van de feestdag van Johannes de Doper. 

In Los Cristianos start rond middernacht een ommegang met het beeld van San Juan waar het beeld even in het heldere water van de oceaan wordt gedompeld terwijl er alom ¡Viva San Juan, vivaa ...! wordt geroepen en waarna er een groot volksfeest losbreekt. Maar ook in andere gemeenten wordt groeit dit evenement uit tot een waar volksfeest, zoals bijvoorbeeld in Puerto de la Cruz, Punta del Hidalgo, Guía de Isora en uiteraard in Playa San Juan.
Het eigenlijke feest van San Juan wordt in Tenerife reeds decennia gekoppeld aan de zomerzonnewende: het moment waarop de langste dag en de kortste nacht wordt gevierd.
De zomerzonnewende valt op 21 juni en de feestdag van San Juan valt op 23 juni. Deze feestvieringen staan zo dicht bij elkaar dat ze veelal samen genoemd worden, wat zelfs soms voor verwarring zorgt.

Het midzomerfeest is ontstaan uit de zonneverering in de beschavingen van de oudheid: de Perzen, Egyptenaren, Grieken, Romeinen, Germanen, Kelten en Scandinaviërs. Daarbij wordt de zonnegod vereerd en wordt er tijdens de vieringen een symbolisch vuur ontstoken. Honderd jaar geleden werd de midzomer nog in heel Europa gevierd. Zowel door de Germanen als door de Kelten of andere Europese volkeren. Allen met hun eigen gewoontes, maar toch met dezelfde principes. Blijkbaar is het Midzomermoment voor vele mensen altijd erg belangrijk geweest.

Het Litha, ofwel het Midzomerfeest of de Zomerzonnewende, is in feite een Germaans feest waar de langste dag en de kortste nacht van het jaar centraal staan. Vanaf deze tijd worden de dagen weer korter en komt de winter weer nader. Normaal gesproken word het Midzomer rond 24 juni gevierd.Niet alleen op de Canarische Eilanden, maar ook in grote delen van Europa, inclusief het Spaanse vasteland en Portugal, wordt de zomerzonnewende gevierd. Ook in Finland, de Scandinavische landen en zelfs in Brazilië wordt aan dit gegeven op vandaag aandacht geschonken.Deze feesten hebben overal iets gemeen: de vreugdevuren. Symbolisch heeft het vuur een zuiverende functie voor mensen die aan het gebeuren deelnemen.

Een enorm vuur was het middelpunt van het feest. Vaak op een opvallende plek, zowel op open vlaktes als midden in het dorp. Het vuur werd aangestoken met een tak uit het vuur van het afgelopen midzomerfeest. Zo werd de as van het midzomervuur dus bewaard. Dit werd vaak ook in de eigen haard gegooid om de midzomer en alles wat daarbij meekwam in huis te nemen. Ook werd de as gebruikt in veevoer om het vee te beschermen tegen ziektes of onheil of werd het uitgestrooid op het land. De kracht van de midzomer zorgde voor vruchtbaarheid en het aantrekken van geluk. Het afschrikken van boze geesten deed men door het plaatsen van laurier in ramen en deuren van de woningen. De vuren werden gemaakt met brandhout afkomstig van oud meubilair, houtafval en brandbare rommel die men snel kwijt wou. Alles is goed genoeg om het vuur te vereren. Op vandaag is de midzomernacht magisch: op la vispera de San Juan of 'de vooravond van het feest van Johannus de Doper' wordt samen met familie en vrienden een vuur aangelegd, wordt er samen gegeten, gezongen en gedanst. Maar er is meer ...

Deze nacht draait rond rituelen en dit is hét moment om een aantal dingen te doen.
As, als element van het vuur, helpt tegen huidziekten en wordt op de zieke lichaamsdelen gesmeerd. Brieven, waaronder liefdesbrieven en wensbrieven, worden boven het vuur gehouden en verbrand.De vrouw die je ontmoet is de ware en de eeuwige. Deze cult wordt gebruikt om een goede gezondheid af te smeken, om voortvarende handel en nering te vragen, om droogte te vermijden in de land- en veeteelt en om geluk af te dwingen.Wat door de jongeren vooral wordt gesmaakt en uitgevoerd is samen over het vuur springen. Dit brengt geluk ... ook de adrenaline-opstoot van door het vuur te springen speelt hier uiteraard een grote rol. De kransen die door de meisjes als talisman werden gevlochten, en die door het vuur geworpen worden tot ze beginnen te branden, brengen vreugde en geluk. Het geheel is een complete associatie van rituelen die stammen uit de oudheid en die tot op vandaag worden herdacht, met een sociaal en economisch aspect op de achtergrond. 

Het samenzijn dat tot feesten leidt is volgens veel Canariërs belangrijker dan alle mythische achtergronden bij elkaar.

Zo zie je maar ...!

In 2020, het jaar dat COVID-19 ons de das omdeed en mede door het brandgevaar in bosrijke gebieden werd door de overheid een drastische maatregel genomen: op de bergflanken (tussen 600 en 1.500 meter = lugares medanías) en in natuurdomeinen kunnen er geen hogares aangemaakt worden.
Gemeentebesturen kunnen zelf beslissen of de vreugdevuren mogen aangestoken worden. In Santa Cruz heeft de bestuurlijke overheid deze verboden. Waar ze wel mogen doorgaan moet de persoonlijke afstand van anderhalve meter behouden blijven.